Hồ Quang Huy – Cần phân biệt trí thức với trách nhiệm công dân của trí thức

Theo: dân luận

Thời gian qua cộng đồng bạn đọc báo mạng bình luận sôi nổi về chủ đề trí thức. Đặc biệt các ý kiến trái chiều về phát biểu của GS Ngô Bảo Châu đăng trên báo tuổi trẻ online qua bài trả lời phỏng vấn của GS với báo này.
danluan_00006.jpgGiáo sư Ngô Bảo Châu
. Ảnh sưu tầm trên mạng

Trong các ý kiến đó thì có thể phân làm hai nhóm: nhóm thứ nhất phản bác, phê phán GS Ngô Bảo Châu vì cho rằng GS Châu đã khuyến khích, tiếp sức, bào chữa cho loại trí thức “trùm chăn” vốn đã quá nhiều ở Việt Nam nay càng nhiều hơn và “trùm chăn” kỹ hơn vì phát biểu của GS Châu (nhóm này nhiều hơn); Nhóm thứ hai đồng ý với quan điểm của GS Châu, thậm chí có người còn nói trí thức và phản biện chẳng liên quan gì nhau hoặc đừng bắt trí thức phải phản biện vì họ chỉ cần làm tốt chuyên môn là đủ rồi…

Sau khi đọc bài trả lời phỏng vấn của GS Ngô Bảo Châu tôi thấy GS Châu nói đúng tuy nhiên GS nói như vậy chưa đủ, nên bị dư luận phản đối nhiều.

Chúng ta cần phân biệt khái niệm thế nào là trí thức với khái niệm trách nhiệm công dân của trí thức. Trong phát biểu của GS Ngô Bảo Châu nhấn mạnh đến định nghĩa trí thức mà không nói trách nhiệm công dân của trí thức (hoặc nói một cách mờ nhạt). Trong khi đó những người bình luận hoặc phản đối lại nói đến trách nhiệm công dân của trí thức, trong số đó có người nhầm lẫn cho rằng một trong các điều kiện cần có để được gọi là trí thức là phải phản biện (trách nhiệm công dân). Tôi cho mấu chốt thứ nhất của vấn đề là ở điểm này, khi đã phân biệt được hai khái niệm này thì ta thấy cả hai phe đều có lý cả mà không hề mâu thuẫn.

Như mọi người đều biết, mọi công dân phải có trách nhiệm đối với đất nước, dân tộc, cộng đồng (trách nhiệm công dân). Chúng ta lại có câu:“Nắm người có tóc chứ không ai năm kẻ trọc đầu”. Tầng lớp trí thức là tầng lớp hiểu biết nhất mà không phản biện thì ai phản biện? Vì vậy chúng ta (xã hội) đòi hỏi người trí thức phải phản biện là đòi hỏi chính đáng chứ không thể nói phản biện thì tốt còn không thì cũng chẳng sao. Trong một chừng mực nào đó, vấn đề cụ thể nào đó, nếu anh thấy những vấn đề nóng bỏng của đất nước, những việc làm nguy hại đến an ninh quốc gia, cộng đồng… mà làm ngơ tức là anh đã gián tiếp tiếp tay cho cái ác nên không thể nói anh là người lương thiện. Trong trường hợp này không thể gọi anh là trí thức chân chính mà là trí thức lưu manh. Một người có hiểu biết nói riêng và trí thức nói chung nếu thấy điều không phải, không đúng mà làm ngơ thì khó có thể coi là người chân chính. Tôi không đồng ý với GS Ngô Bảo Châu khi ông cho rằng “giá trị của trí thức là giá trị của sản phẩm mà anh ta làm ra, không liên quan gì đến vai trò phản biện xã hội.” Giả sử ta so sánh hai trí thức ngang ngửa nhau về chuyên môn, trong đó trí thức A có tham gia phản biện xã hội, còn trí thức B thì không. Trong mắt mọi người chắc chắn công dân A có giá trị cao hơn công dân B vì công dân A có trách nhiệm với xã hội hơn, có đóng góp nhiều hơn công dân B. GS Châu chỉ đúng nếu tách biệt con người trí thức ra khỏi con người công dân, nhưng rỏ ràng con người công dân bao trùm, lớn hơn con người trí thức. Hay nói một cách khác một con người (công dân) có nhiều thuộc tính thì “trí thức” là một trong các thuộc tính đó, nếu anh phản biện hay không phản biện thì thuộc tính “trí thức”không thay đổi nhưng thuộc tính khác (tinh thần trách nhiệm, đạo đức…) sẽ thay đổi nên giá trị con người anh cũng khác đi. Lấy ví dụ GS Ngô Bảo Châu là trí thức lớn được mọi người yêu mến, nhưng ông lại còn lớn hơn, mọi người quý trọng hơn khi ông tham gia phản biện vụ khai thác boxit ở Tây Nguyên hay khi ông bình luận về vụ án Cù Huy Hà Vũ. Mặc dù là nhà khoa học nổi tiếng nhưng nhiều người quý ông ở tính cách, trách nhiệm của ông qua việc ông phản biện hơn danh hiệu khoa học của ông (dĩ nhiên là phản biện đó được gia tăng giá trị rất nhiều là vì nó gắn liền với sự nổi tiếng trong khoa học của ông) vì họ cho rằng ở Việt Nam trí thức có chính kiến và thể hiện chính kiến còn quá hiếm trong lúc nhu cầu lại rất lớn.

Điều mấu chốt thứ hai gây nên sự phản ứng GS Châu là GS không đòi hỏi người trí thức phải phản biện, coi phản biện không liên quan gì đến giá trị trí thức (mặc dù vẫn tôn trọng các phản biện đó) trong bối cảnh đất nước có nhiều sự kiện nóng bỏng liên quan đến an ninh quốc gia, sự tồn vong của dân tộc … nhưng hầu như trí thức Việt Nam trong nước ít quan tâm chứ chưa nói phản biện. Trí thức là tầng lớp hiểu biết nhất nên được đặt nhiều hy vọng và trách nhiệm nhưng những phản biện mà trí thức đóng góp cho xã hội như hiện nay là quá ít làm cho người dân thất vọng. Trong lúc người dân đòi hỏi trách nhiệm ở trí thức mà GS Châu lại có phần dể giải về trách nhiệm đó nên có sự phản ứng là điều tất nhiên. Tuy nhiên nếu đọc kỹ ta thấy cuối câu trả lời, GS Châu có nói “Tôi quan niệm vai trò của trí thức là như vậy, anh ta có vai trò gây sức ép lên người lãnh đạo, nhưng cũng như lãnh đạo, anh ta không độc quyền chân lý”. Phần trên của câu trả lời ông nói phản biện không liên quan đến giá trị trí thức, nhưng phần dưới lại nói “anh ta (tức trí thức – TG) có vai trò gây sức ép lên người lãnh đạo”. Với câu này thì dường như GS đã thừa nhận vai trò phản biện của trí thức. Vì vậy theo tôi một số ý kiến phản bác GS có lẽ có phần nóng vội, không cần thiết. Đối với tôi đến giờ phút này tôi vẫn kính trọng GS Châu vì những gì ông đã phản biện cũng như phát biểu trên tuoi trẻ online vừa qua (về vai trò của phản biện, về lãnh đạo cần phải ứng xử với phản biện ra sao, không ai được độc quyền chân lý…).

Để kết luận bài này tôi có thể nói rằng: cần phải phân biệt khái niệm trí thức với khái niệm trách nhiệm công dân của trí thức. Phát biểu của GS Ngô bảo Châu về thế nào là trí thức không sai tuy nhiên lại có phần nào đó dể giải với trách nhiệm công dân của trí thức. Còn những người đòi hỏi trí thức phải phản biện xã hội cũng hoàn toàn chính đáng nhưng không nên coi phản biện là một điều kiện để gọi một người nào đó là trí thức.

Nha Trang, ngày 31 tháng 01 năm 2012

Hồ Quang Huy

ĐT: 0905029813

7 comments on “Hồ Quang Huy – Cần phân biệt trí thức với trách nhiệm công dân của trí thức

  1. Vừa rồi, dân chúng rất ngưỡng mộ sao chủ tịch nước TTS (đối nội) nhưng lại được mời đi đối ngoại dự APEC danh dự quá?
    Ở VN, có phải theo cấp bậc Tổng bí thư lớn nhất rồi tới CT QHội, chủ tịch nước (đối nội) và Thủ tướng (đối ngoại) không? Nhưng người dân xem báo đài chỉ thấy nói: “Thủ tướng quyền lực vô biên” (BBC) và xem VTV, SCTV…thấy thủ tướng ban hành quyết định (NQ21, ND11…), ra lệnh cho công an này nọ mà không ai dám không nghe theo, và ra quyết định đăng kí truyền hình cáp…ngay cả những quyền về đối nội cũng ít khi nghe nói đến chủ tịch nước hay TBT…? Thống trị trong nước thì gọi là vua như TBT, CT QH hay CTịch nước nhưng nay sao không thấy TT đoái hoài gì đến họ vì đi đâu 5 ngày Tết mà không ai biết? Làm dân hoang mang? Dùng hình phạt mà không kiêng kị gì cả (vì mình cũng có sui gia với ngụy và sanh 3 đứa con…). Như vậy quyền làm sao không nghiêng? Lệnh làm sao xuất phát từ vua (TBT) được? Kinh Thi có câu: Trái mà sai quá thì cành tất gãy toác ra thì ruột cây bị thương. Kinh Đô mà lớn quá thì nguy cho nước, bề tôi mà uy quá thì vua bị khinh rẻ…Nay ông đó chuyên quyền quá nhiều (BBC) thì rốt cuộc rồi không còn các ông cao hơn nữa (như Tổng Bí Thư, Chủ Tịch Quốc Hội…). Nay người ta thấy ông Sang lẻ loi ở triều đình trong khi con gái ông D cổ phiếu quá nhiều, con trai lớn là thứ trưởng, con trai út quản lý 7,000 Đoàn viên bên Anh và I.T thì lo rằng người đời sau quản lý và làm vua nước Việt chắc không phải là con cháu Chủ Tịch nước đâu? Hiện tại, con cháu dây nhợ ông Dũng nắm ngân hàng quá mạnh, làm sai có bằng chứng rành rành cũng không ai dám đụng tới cọng long chân tụi nó, tụi nó còn thách thức và lộng quyền mà còn không ai dám đụng đến huống chi là sau này càng mạnh hơn?
    Có sao nói vậy!
    Thắc mắc?

  2. có lẽ GS NBC có cái lý của ông ấy…người trí thức cũng hỉ, nộ, ái, ố, tham, sân, si như bao người khác, họ học để nâng cao đời sống mưu cầu hạnh phúc cá nhân là quyền của riêng họ…đâu có ai nói trí thức là yêu nước, thương đồng bào bao giờ? chỉ bởi đồng bào VN bao đời nay đa phần ít học nên họ xem trí thức như điều gì đó vĩ đại, đáng được mọi người tôn vinh kính trọng, trí thức quá cao cả đối với họ…tội nghiệp cho dân tôi ! trí thức mà quý vị mong đợi thật là hiếm hoi…

  3. NBC nói đúng đấy, ở VN bây giờ “trí ngủ” nhiều hơn “trí thức”, dân ta ít học lên cứ lầm tưởng mấy ông trí ngủ là đang thức…Còn mấy ông thức thì bị chụp cho cái mũ “phản động” hoặc ra đi cả rồi, thế có chán không!


  4. Trí ngủ quốc doanh – Sư trọc quốc doanh – Đĩ điếm quốc doanh
    =========================================

    Trí ngu Trí ngủ quốc doanh
    Tiểu óc túi áo hầu giành giá cơm
    Chúng nôn mửa lại liếm đờm
    Chủ bảo nó sủa – cắn hơn đã đời
    Văn Thi nô cầm bút chơi
    Báo nô nhập cuộc hại người Lương dân
    Theo Đảng kéo hết nhau quần
    Chém gió lưỡi gỗ Diên An phê bình
    Tự phê tự sướng lình kình
    Chủ nghĩa Hiện đại – Hiện sinh làm gì ?
    Siêu thực là cái chi chi !
    Mặc cảm “Kách miệng” lỡ thì mất thôi !
    Mao Xếnh Xáng bác kia rồi
    Võng mạc được gắn tròng rời kính rơi ! ! !
    Mê cung Ma trận sa người
    Bao giờ tự cởi trói hỡi ơi tàn đời
    Đảng cho Ô Mai  ngậm chơi
    Ếch ngồi đáy giếng xem trời bằng vung
    Nhập ma tẩu hỏa phát khùng
    Quốc doanh Trí ngủ lung tung vĩ cuồng
    Danh hiệu rổn rảng trống không
    Sư trọc Đĩ điếm hiệp đồng Báo nô
    Văn-Thi nô cháu Cáo Hồ
    Đồng bào Tổ Quốc bên Bờ Tử vong
    Lỗi do đồ rởm chó rong
    Vì đội Trí ngủ Quốc doanh vô loài !

    TRIỆU LƯƠNG DÂN

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s