Cuba: Những cái bóng của ngày hôm qua


Pérez, vợ của Hernández: FBI đọc thư cùng. Ảnh: Sven Creutzmann / Der Spiegel

Jens Glüsing
Phan Ba dịch từ Der Spiegel 08/2012


Lại có một thời kỳ băng hà thống trị giữa các chính phủ ở Washington và Havanna. Một vụ điệp viên đã ngăn cản tất cả các cố gắng làm giảm căng thẳng.

Bà mang cảm giác cô đơn nhiều nhất là vào ngày kỷ niệm ngày cưới. Vào ngày đấy, Adriana Pérez, 42 tuổi, rút vào trong căn hộ của mình ở Havanna và hôn bức ảnh chụp chồng bà Gerardo Hernández, 46 tuổi. Bà nhìn thấy ông lần cuối cùng trước đây 14 năm. Thỉnh thoảng, bà được phép gửi cho ông ấy một bức thư điện tử, ông thường nhận được những bức thư tình của bà sau nhiều tháng, cơ quan FBI cùng đọc thư.

Bà quen ông lúc 16 tuổi, ông ấy là mối tình đầu của bà. Họ cưới nhau từ 23 năm nay. Adriana là một người phụ nữ đẹp, có mái tóc đen dầy và mắt màu sẫm. Bà không biết có bao giờ được nhìn lại chồng mình hay không. Chính phủ Mỹ từ chối không cho phép bà nhập cảnh.

Hernández ngồi trong một nhà tù có mức an ninh cao tại California, cùng với những kẻ buôn thuốc phiện, giết người và những trọng phạm khác. Tội của ông ấy: lãnh đạo một mạng lưới điệp viên Cuba trong Hoa Kỳ. Nhận nhiệm vụ từ Fidel Castro, ông ấy thâm nhập vào trong các tổ chức cực đoan của những người Cuba lưu vong ở Florida vào đầu những năm 90.

Sau khi mạng điệp viên bị bại lộ năm 1998, năm điệp viên ở Miami, thành trì của những người chống Castro, bị mang ra xử.

Vụ án đấy giống như một cuộc săn lùng phù thủy: những người Cuba lưu vong cực đoan xô đẩy các thành viên của tư pháp, trong các hành lang của tòa án đã xảy ra những cuộc náo động. “Có những nhà báo được Bộ Ngoại giao trả tiền cho các tường thuật của họ về vụ án”, Richard Klugh quả quyết, luật sư người Mỹ của Hernández. “Vụ án này đã bị chính trị hóa hoàn toàn.”

Năm người đã lĩnh những bản án tù nặng vì “âm mưu làm gián điện”, Hernández nhận án tù chung thân hai lần, vì vị nữ chánh án cũng quy trách nhiệm về cho ông trong vụ bắn hạ hai chiếc máy bay của tổ chức chống Castro “Hermanos al Rescate” trong năm 1996.


Áp phích trong Havanna, tỏ tình đoàn kết với các điệp viên bị kết án tù: trận chiến tuyên truyền ác liệt. Ảnh: Sven Creutzmann / Der Spiegel

Trong Cuba, năm người này được tôn sùng như những người anh hùng quốc gia. Khắp nơi trong nước, những tấm áp phích khổng lồ nhắc nhở đến “Gerardo, Ramón, Antonio, René và Fernando”. Có cơ hội là lãnh tụ cách mạng Fidel Castro đều nhắc đến số phận của các gián điệp của mình. Khi ông ấy giới thiệu phần đầu của hồi ký ông ấy ở Havanna trước đây hai tuần, ông ấy đã gọi điện thoại cho một trong năm người đấy trước camera đang quay.

Con người già nua đó đã tuyên bố rằng lần trở về của các điệp viên chính là việc của ông ấy. “Họ không được trả tự do thì không có bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ”, Ricardo Alarcón, chủ tịch Quốc Hội Cuba, nói với Spiegel. “Họ không hề tiết lộ bí mật quốc gia hay gây nguy hại đến an ninh của Hoa Kỳ.”

Tranh cãi quanh vụ việc đã cũ này là chướng ngại vật lớn nhất cho việc làm giảm thiểu căng thẳng trong quan hệ giữa hai láng giềng bất cân xứng này, việc lẽ ra đã phải được tiến hành từ lâu rồi. 22 năm sau khi Bức Tường Berlin sụp đổ, lại có một thời kỳ băng hà thống trị giữa Washington và Havanna. Lệnh cấm vận kinh tế, đã kéo dài chính xác nửa thế kỷ, sẽ không được nới lỏng trong thời gian sắp tới đây, ngược lại, những cải cách đang hết sức cần thiết cho nền kinh tế của Cuba chỉ được tiến hành một cách dè dặt hơn là chờ đợi, với lời nói bóng gió về mối nguy hiểm từ phương Bắc.

Cả cuộc chiến tranh tuyên truyền cũng lại được tăng cường: trong năm vừa rồi, người Cuba tuyên xử người Mỹ Alan Gross ở Havanna. Chuyên gia công nghệ thông tin này đã cố mang lậu thiết bị thông tin công nghệ cao vào trong đất nước này. Bên cạnh hàng chục chiếc điện thoại di động và máy tính xách tay, ông ấy còn có một cái chip để kết nối với vệ tinh, loại chỉ được mật vụ Mỹ sử dụng. Một tòa án đã tuyên xử 15 năm tù cho ông ấy vì gây nguy hiểm cho nhà nước.


Chuyên gia IT Gross và vợ: con tin trong cuộc Chiến Tranh Lạnh? Ảnh: DAPD

Gross quả quyết rằng ông ấy đã làm theo lời yêu cầu của Cơ quan Phát triển Hoa Kỳ USAID thuộc nhà nước, các thiết bị đấy là dành cho cộng đồng người Do Thái ở Havanna. Cộng đồng người Do Thái phủ nhận điều này.

Hiện giờ, cuộc trao đổi người Mỹ để lấy năm điệp viên Cuba đang được phỏng đoán ở Hoa Kỳ, nhưng đầu tiên là Cuba phải trả tự do cho Gross. “Chúng tôi sẽ không đơn phương thực hiện việc làm nào trước cả”, chủ tịch Quốc Hội Alarcón xoa dịu.

Tổng thống Mỹ Obama có thể ân xá cho những người Cuba đang bị giam giữ. Một người tiền nhiệm của ông ấy, Jimmy Carter, năm vừa rồi đã ủng hộ để họ được trả tự do. Nguyên thủ tướng Anh Gordon Brown đã nói về đề tài này trong lần gặp gỡ Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton năm 2010, như đã lộ ra từ những bức điện ngoại giao được đưa cho WikiLeaks. Những nhóm tín ngưỡng trong Hoa Kỳ, sao Hollywood và nhiều người nhận Giải Nobel đã hoạt động cho lần trả tự do.

Người vợ Adriana của Hernández dẫn đầu chiến dịch đòi trả tự do cho năm người đấy, bà cũng đã đến nói chuyện trong Vatican. Bà ấy hy vọng Đức Giáo hoàng Benedikt XVI sẽ giúp sức cho một giải pháp nhân đạo khi ông ấy đến Cuba vào cuối tháng 3. “Nhà thờ Công giáo biết tốt về đề tài này”, Alarcón xác nhận.

Thế nhưng một nhóm cứng rắn của những người Cuba lưu vong đã ngăn cản không cho trả tự do cho tới nay. Đặc biệt là trong thời gian bầu cử, mặt trận dường như không thể nào mềm mỏng đi: mỗi một ứng cử viên tổng thống của người Cộng hòa đều phải tự giới thiệu mình tại giới lobby chống Castro ở Miami. Trong năm nay, hầu như tất cả các ứng viên đều ủng hộ việc tiếp tục cấm vận kinh tế hay còn đòi tăng cường nó thêm nữa.

Trong quyển sách “Những người lính cuối cùng của cuộc Chiến tranh Lạnh”, tác giả nổi tiếng người Brazil và là người am hiểu đất nước Cuba Fernando Morais đã mô tả cuộc chiến trong bóng tối giữa những người Cuba lưu vong và những người của Castro ở Maimi, cuộc chiến mà năm người Cuba và người Mỹ đấy là nạn nhân của nó. “Kịch bản cứ giống như là của John le Carré”, Morais nói. Đầy dẫy những điệp viên, người giả mạo danh tính, hành động phá hoại và nghi ngờ nhau.

Castro đã gửi các điệp viên của mình đến Florida để theo dõi các hoạt động của một nhóm người Cuba lưu vong quá khích quanh kẻ khủng bố Luis Posada Carriles. Người này đã liên can đến nhiều vụ mưu sát Fidel Castro và năm 1976 đã chuẩn bị cho vụ công kích một chiếc máy bay dân sự Cuba mà 73 người đã chết trong đó. Ngắn gọn: người này được những người chống Castro bằng vũ lực xem như là một huyền thoại.

Nhiệm vụ của các điệp viên bí mật đến mức ngay cả vợ của họ cũng không hề biết điều gì. “Tôi cứ nghĩ là Gerardo đi công tác ở Argentina”, Adriana kể lại. Hernández dùng một hộ chiếu của Puerto Rico dưới tên giả để đến Miami. Đồng nghiệp của ông ấy giả vờ chạy trốn khỏi Cuba.

Lúc đến được Miami, những người được cho là bỏ trốn đã được chào mừng như những anh hùng. Hai người trong số họ được nhận làm phi công trong tổ chức “Hermanos al Rescate” của người chống Castro José Basulto. Với những chiếc máy bay Cessna của mình, ông ấy đã nhiều lần bay đến Havanna và đã rải truyền đơn xuống thành phố, kêu gọi lật đổ Castro. Năm 1996, chiến đấu cơ MiG của Cuba đã bắn hạ hai chiếc Cessna của Basulto, cả bốn người ngồi trong máy bay đều chết. “Điệp viên của Castro đã phản bội chúng tôi”, Basulto nói ngày nay.

Hai năm sau đó, mạng lưới điệp viên này bị bại lộ. “Cảnh sát xông vào nhà chúng tôi vào lúc giữa đêm”, Margaret Becker nhớ lại, cô bạn gái của người Cuba Antonio Guerrero. Hai người sống ở Florida Keys, cách Havanna tròn 200 kilômét đường chim bay.

Nhưng không phải tất cả những người Cuba lưu vong đều chấp nhận các phương pháp của nhóm chống Castro bằng vũ lực. Còn ngược lại: trận đấu tuyên truyền trong cuộc chiến vì các điệp viên hiện giờ khiến cho người ta nhớ lại những thời mà một đa số của những người Cuba ở cả hai bên Eo biển Florida tưởng rằng đã qua đi.

Ramón Saúl Sánchez, người đã tham gia nhiều tổ chức khủng bố và trong những năm 80 đã từng ngồi tù, chỉ còn muốn biểu tình với các phương pháp hòa bình: ông ấy tổ chức một “hạm đội vì tự do” nhân dịp Giáo Hoàng đến thăm. Khi Benedikt cử hành lễ trong Havanna vào ngày 28 tháng 3, Sánchez và những người đồng chí hướng muốn dùng du thuyền tiến càng sát vào lãnh hải Cuba càng tốt và đốt pháo hoa, cái mà người ta có thể nhìn thấy từ bờ biển.


Người Cuba lưu vong Sánchez ở Miami: phản đối nhân dịp Giáo Hoàng đến thăm. Ảnh: Sven Creutzmann / Der Spiegel

“Khi Đức Giáo Hoàng gặp anh em Castro thì những người chống chính quyền sẽ đốt nến và bật đèn pin”, Sánchez hy vọng. Ông đã tổ chức được trên 20 “hạm đội”, có lần, chiếc du thuyền “Dân Chủ” của ông đã bị thuyền của Hải quân Cuba lấn đẩy.

Nỗi lo ngại lớn nhất của Sánchez là các điệp viên Cuba: “Tôi tin chắc là điệp viên bí mật của Castro cũng đã thâm nhập vào trong tổ chức của chúng ta. Nhưng chúng ta sẽ không để cho người khác khiêu khích chúng ta”, ông ấy cảnh báo những người theo mình. Vũ khí bị cấm trên tàu, mỗi một người tham gia đều phải tuyên bố trên văn bản rằng mình không dùng bạo lực.

Những người quá khích của cả hai bên sẽ rất thích có một vụ nổ súng trong thời gian Đức Giáo Hoàng đến thăm: địch thủ của Castro ở Miami sẽ nhận thêm được động lực cho chuyến thập tự chinh chống Chủ nghĩa Cộng sản, cả những người chống cải cách trên đảo cũng sẽ lại tin chắc rằng không thể nào mà dàn xếp được với Hoa Kỳ.

Ngược lại, một cuộc đối đầu mới sẽ là một tấn bi kịch cho những người thân của các điệp viên đang bị giam giữ: nó sẽ phá hỏng triển vọng trở về của năm người đấy.

Adriana Pérez, vợ của Gerardo, đã chuẩn bị tinh thần để đón nhận sự thất vọng: bà muốn hiện thực giấc mơ của hai người về một đứa con chung trong mọi trường hợp, ngay cả khi chồng bà không được trả tự do. Bà đã nộp đơn tại cơ quan quản lý nhà tù ở Mỹ để xin phép được thụ thai nhân tạo.

Theo danluan

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s