Phí chồng phí, giải pháp đằng…ngọn?

Tô Vĩnh Hà, theo Tuần Việt Nam

Tại sao chúng ta cứ loay hoay cái tư tưởng tiểu nông cố hữu là không quản được thì cấm, làm cái gì cũng chăm chăm tìm lấy phần ngọn (vì nó dễ hơn, nhanh hơn giải quyết từ gốc)?

Trong những ngày qua, chuyện làm xôn xao dư luận nhiều nhất là đề án thu phí bảo trì giao thông đường bộ do Bộ Giao thông Vận tải đệ trình lên Chính phủ. Nếu được thông qua, dự tính sẽ chính thức áp dụng kể từ ngày 1.6.2012.

Các loại “phí” và “phí” chả giống đâu

Theo đề án này, ô tô phải chịu tổng cộng đến ba loại thuế, bẩy loại phí. Còn xe máy thì có nhiều phương án, nhưng ít nhất, phải chịu khóc ròng với việc thêm phí bảo trì đường bộ khoảng từ 60.000 đến 120.000 đồng mỗi năm cho một chiếc xe!

Trước hết, phải công bằng nói rằng việc tăng nhanh các phương tiện giao thông, việc rất nhiều cung đường, tuyến đường đã và đang bị xuống cấp trầm trọng, việc ách tắc giao thông xẩy ra thường xuyên bởi rất nhiều lý do là một thực tế hiển nhiên, đòi hỏi phải tăng đầu tư.

Dĩ nhiên, một trong những cách “tốt” nhất như thường thấy là tận thu, bất kể những tính toan dài hạn về chiến lược an dân, phát triển sản xuất.

Một điều cũng rất đáng chú ý, dù đã có không ít những ý kiến bàn ra, góp vào; phải ghi nhận Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng là một con người dám nghĩ dám làm. Tuy như cách nói của GS Hà Văn Tấn, có những việc ông đưa ra là mới nhưng chưa đúng và không ít cái đúng, cái cần thì lại không còn mới lắm và thiếu hiệu quả. Vì thế, những cái chưa thoả đáng từ phía Bộ GTVT trong thời quan qua nhất định phải được dư luận đóng góp với tinh thần xây dựng tích cực.

Điều đáng bàn trước tiên là việc tăng dồn dập các loại giá cả, phí, thuế… đã gây ra “thảm trạng kép”: Người nghèo ngày càng nghèo thêm và lạm phát càng tăng cao hơn. Rõ ràng, giá cả đắt đỏ và cách tận thu phí, thuế đã làm cho hàng triệu người sống nhờ lương thêm khốn đốn.

Điều phải bàn tiếp theo là việc 600.000 chiếc xe hơi đang lưu thông trên đường phải chịu 10 loại thuế phí như thế liệu có giảm được ùn tắc giao thông hay không? Quan trọng hơn, liệu có đẩy ngành công nghiệp sản xuất (lắp ráp) ô tô vào tình trạng đình đốn, thậm chí là chết yểu hay không?

Thực thi đề án của Bộ GTVT liệu có dẫn đến một hệ lụy khác: Èo uột hoá ngành sản xuất ô tô trong khi mục tiêu đến năm 2020 đưa Việt Nam trở thành một trong những nước hàng đầu về sản xuất ô tô(!)? Bên cạnh những bức xúc mang tính vĩ mô trên đây thì những câu hỏi khác cũng là những nan đề: Tại sao một cái xe trị giá vài chục triệu lại phải cõng mức thuế- phí tương đương?

Hạn chế ăn uống để hạn chế…sinh đẻ?

Định nghĩa như thế nào là xe cá nhân? Trên thế giới có cái loại phí nào giống với “phí” nước ta là “phí hạn chế xe cá nhân”? Nói phí đưa ra để giảm ùn tắc nhưng chưa gì, các tỉnh ở trên rừng hay dưới biển không hề ách tắc giao thông đã ăn theo bằng cách tăng phí trước bạ thì quả là điều rất đáng lo ngại.

Mức thấp nhất về phí cho mỗi chiếc xe máy là 500.000 đồng, vậy gia đình nông dân lấy đâu ra hàng triệu đồng để nộp cho mấy chiếc xe máy khi thu nhập cả gia đình chỉ trên dưới 20 triệu đồng/năm?

Một chiếc xe hơi ở Mỹ (nước có thu nhập gấp 50 lần so với Việt Nam) chỉ khoảng 700 triệu, tại sao Việt Nam cũng xe tương đương ấy phải gánh thuế, phí đến 1.700.000.000 đồng? Chẳng lẽ phải tuyển thêm thật nhiều CSGT để kiểm tra xem hàng triệu ô tô, xe máy đã nộp đủ phí hay chưa?

Muốn làm được điều này thì mấy trăm ngàn người mới đủ? Khi các loại phí áp vào phương tiện vận chuyển tăng cao thì tất cả mọi loại hàng hoá – dịch vụ đều tăng theo, lạm phát trong Quý III sẽ lên đến mức nào?

Nếu bất kỳ chính sách nào của các cơ quan có trách nhiệm đưa ra cũng bị dư luận phản đối thì năng lực quản lý- điều hành của các cơ quan đó như thế nào đây? Điều cuối cùng phải đặc biệt nhấn mạnh, là tại sao bất cứ cái gì, khi gặp khó khăn thì phí tổn đều bị trút một cách khó hiểu lên đầu người dân?

Theo nguyên tắc thì việc bảo trì đường bộ lâu nay đã có đủ kinh phí (từ phí, từ thuế xăng dầu); còn việc mở mang đường sá là việc tất nhiên Nhà nước phải đầu tư và các khoản kinh phí tiếp tục được thu trong việc gia tăng phương tiện tham gia giao thông và lượng nhiên liệu tiêu thụ tăng theo.

Nói rằng hạn chế phương tiện sẽ giảm tai nạn giao thông là cách nói lấy được. Nói như thế chẳng khác gì hạn chế ăn uống tất nhiên sẽ làm cho việc… sinh đẻ giảm xuống…!

Hàng loạt câu hỏi trên đây về hậu quả thiệt đơn, hại kép cho người dân vẫn chưa là gì nếu đặt vấn đề gián tiếp về mặt xã hội: Một khi thu phí qua đầu phương tiện thì ai sẽ kiểm tra cho nổi?

Ai dám bảo đảm không phát sinh tiêu cực khi kiểm tra và, giải quyết chuyện công bằng giữa người sử dụng phương tiện nhiều với người sử dụng ít như thế nào cho thoả đáng?

“Cái gốc” của giải pháp ở đâu?

Không ít ý kiến cho rằng tại sao không áp dụng tính thuế + phí qua giá cả xăng dầu? Nếu ngụy biện rằng các cơ sở sản xuất, sử dụng xăng dầu mà không tham gia giao thông sẽ chịu thiệt thòi, nhưng tại sao không thể áp dụng chính sách hoàn thuế như đối với việc thu quá mức thuế thu nhập cá nhân phải nộp?

Nếu tất cả các cơ sở sản xuất (kể cả máy bơm nước chống hạn, chống úng… của người dân) phải xuất trình hoá đơn đỏ khi hoàn thuế, phí bảo trì đường bộ thì đó là điều hoàn toàn có thể làm được, kiểm soát được.

Tại sao hoàn thuế thu nhập cá nhân cho hàng triệu người vẫn không xảy ra chuyện gì mà việc hoàn lại cho vài trăm ngàn cơ sở sản xuất, sử dụng xăng dầu không tham gia giao thông lại là điều không thể?

Kinh tế phát triển, phương tiện đi lại tăng nhanh là tất nhiên và, cũng đương nhiên phải có các liệu pháp “sốc” nhằm kìm hãm đà tăng nhanh quá đáng đó. Xét bề ngoài, mâu thuẫn trên là thống nhất nhưng thật ra không hẳn là như thế.

Một mặt, cách thu phí, thuế qua giá xăng dầu là khả dụng, vấn đề còn lại là điều chỉnh thế nào cho hợp với mục tiêu khoan dân, lợi nước. Nhưng song hành với giải pháp trên, phải có chiến lược cải tạo, nâng cấp, làm mới mạng lưới giao thông. Đây mới chính là cái gốc cho giải pháp giảm ùn tắc, tai nạn.

Tại sao chúng ta cứ loay hoay cái tư tưởng tiểu nông cố hữu là không quản được thì cấm, làm cái gì cũng chăm chăm tìm lấy phần ngọn (vì nó dễ hơn, nhanh hơn giải quyết từ gốc)?

Dù muốn hay không, mọi biện pháp của Nhà nước nhằm điều tiết hoạt động xã hội (làm lợi cho dân) trước tiên phải phục vụ tốt nhất lợi ích của người dân trong đời sống, không tạo ra rào cản kìm hãm sản xuất cũng như trong việc quá lạm thu.

Ngụ ngôn “cái ghế 5 chân”?

Xét trên phương diện xã hội học, Bộ GTVT đã vi phạm triết lý điều hành hành chính: Liên tục đề ra các giải pháp, liên tục bị coi là bất cập và rồi lại liên tục… sửa sai. Những vi phạm đó tạo nên sự mất ổn định, phá vỡ tính cân bằng mà thiếu nó thì không thể có một môi trường sống lành mạnh.

Người dân có quyền nghi ngờ tính chính đáng pháp quy của việc thu phí bảo trì giao thông, bởi nó buộc dư luận phải nghĩ rằng phải chăng Bộ GTVT đang điều hành hoạt động giao thông của đất nước theo “liệu pháp cái ghế 5 chân”.

Ngụ ngôn hiện đại nói rằng trong cơ chế xin cho, cái gì trình lên cũng phải bớt một chút (lãnh đạo hay nhân dân phản đối), nên tốt nhất, muốn đạt được mục đích thì cứ xin làm một cái ghế 5 chân, sau khi bớt đi thì vừa đúng ý đồ vừa không phải thua thiệt bất kỳ dự định nào(!)?

Phí giao thông phải tăng các khoản thu là điều phải làm. Nhưng tăng đến mức nào, cách thu và quản lý nó ra sao, sự đồng bộ của một cuộc “cách mạng” về cơ sở giao thông hạ tầng có được thực hiện tương ứng hay không, giải thích như thế nào để người dân chấp nhận…, là những câu hỏi không dễ trả lời.

Thiết nghĩ, một đề án gây nên xáo trộn dữ dội như thế mà từ khi đưa ra cho đến thời điểm thực hiện (1.6.2012) lại quá ngắn là điều nên xem lại.

Chỉ riêng lý do này thôi, việc tạm hoãn để tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh là việc nhất thiết phải làm. Một khi đã nhận ra cách làm đó là chưa ổn, tại sao lại lãng phí công sức, thời gian trong lúc xã hội cũng đang có nhiều điều bất ổn?

***

Phí chồng phí, đẩy khó cho dân

Hoàng Minh Việt, theo Tuần Việt Nam

Là cơ quan quản lý Nhà nước, vai trò của các bộ là đưa ra chiến lược phát triển ngành mang tầm vĩ mô, mang tính tổng thể có tầm nhìn xa trong nhiều năm. Đồng thời tìm cách tháo gỡ những nút thắt trong hệ thống, chứ không phải như chỉ loay hoay các giải pháp tình thế, loay hoay đẩy khó cho dân bằng đủ các thứ phí.

Cố tìm ra một cái tên… “phí”

Phương án đổi giờ và phân làn đường giao thông đô thị có thể nói là đã thất bại, điều này cho thấy Bộ Giao thông Vận tải quá nóng vội. Tiếp đó, Bộ này lại liên tiếp đưa ra giải pháp giao thông bằng việc thu phí lưu hành và phí bảo trì đường bộ.

Đầu tiên là phí lưu hành xe máy và ô tô cá nhân (đã được nghiên cứu kỹ và đã thống nhất với các bộ ngành – theo lời Bộ trưởng Đinh La Thăng). Sau khi có nhiều ý kiến phản hồi, trong đó chủ yếu là phản đối, thì “bất ngờ” Bộ GTVT lại đề xuất phí bảo trì đường bộ (có lẽ cũng đã được… nghiên cứu kỹ).

Ngay lập tức, đề xuất này nhận được nhiều ý kiến không đồng thuận từ xã hội hơn. Có cảm giác là các đề xuất trên chưa được nghiên cứu kỹ về mặt chiến lược, hiệu quả và tác động của nó đối với xã hội như thế nào, mà chỉ tìm cách để thực thi nó (thu tiền như thế nào).

Là cơ quan quản lý Nhà nước, vai trò của các bộ là đưa ra chiến lược phát triển ngành mang tầm vĩ mô, mang tính tổng thể có tầm nhìn xa trong nhiều năm. Đồng thời tìm cách tháo gỡ những nút thắt trong hệ thống, chứ không phải như chỉ loay hoay các giải pháp tình thế, loay hoay đẩy khó cho dân bằng đủ các thứ phí.

Chính quyền đô thị đang ở đâu trong sự ùn tắc?

Chủ trương hạn chế phương tiện giao thông cá nhân, về lâu dài, đây là việc cần làm, đặc biệt là xe máy. Tuy nhiên, để hạn chế loại phương tiện giao thông này, thì bắt buộc phương tiện giao thông cộng cộng phải thay thế được nó (đáp ứng được nhu cầu).

Như vậy, các giải pháp nhằm hạn chế phương tiện giao thông cá nhân chỉ được thực hiện khi phương tiện giao thông công cộng đáp ứng đủ. Vì đi lại không những là một nhu cầu thiết yếu và là quyền của người dân cũng như sự phát triển của xã hội.

Nhu cầu này ngày một tăng, công việc của các nhà quản lý là phải: Dự đoán và tính toán trên cơ sở khoa học nhằm đưa ra các giải pháp giao thông, để đáp ứng nhu cầu này một cách hiệu quả và văn minh.

Hiện nay, với điều kiện cơ sở hạ tầng và năng lực của phương tiện giao thông công cộng cũng như công tác quản lý ở nước ta không thể đáp ứng nổi. Do vậy chưa thể hạn chế phương tiện cá nhân được.

Việc phải làm ngay là bắt tay xây dựng chiến lược lâu dài và tổng thể một cách công tâm và khoa học cho bài toán giao thông. Chấp nhận chậm còn hơn là manh mún kéo dài.

Vấn đề ùn tắc giao thông ở các thành phố lớn cũng đã có nhiều bài phân tích, và mọi người đều thấy rõ nguyên nhân chủ yếu là do:

Thứ nhất, yếu kém về quy hoạch và quản lý đô thị. Các thành phố đã để cho dân số cơ học tăng quá cao, mà không có biện pháp quản lý. Các khu dân cư với các dịch vụ xã hội đi kèm được xây dựng một cách hệ thống hoặc nhỏ lẻ mà không dựa trên tính toán khả năng đáp ứng của cơ sở hạ tầng. Đây là một sai lầm khủng khiếp nhất và khó khắc phục.

Các công trình giao thông nội đô có cải thiện nhưng không thể theo kịp phát triển và không thể bù đắp được sai lầm về quy hoạch. Các phương tiện giao thông công cộng có được tăng cường nhưng rất yếu về chất lượng, số lượng và loại hình.

Thứ hai, luật không nghiêm và ý thức người dân rất tồi. Nguyên nhân nguy hiểm này dẫn đến hình thành những thói quen xấu và rất khó thay đổi của người tham gia giao thông.

Nếu như ở nước ngoài, người đi bộ bị tai nạn ở phần đường không dành cho họ, thì người đó phải gánh hậu quả và chịu trách nhiệm, do vậy người tham gia giao thông rất có ý thức. Còn ở ta thì lẫn lộn, khi có tai nạn thì cãi nhau tùm lum rồi… tự giải quyết.

Ai cũng có thể thấy mọi thành phần tham gia giao thông cứ đua nhau, mạnh ai người ấy đi, hỗn loạn để rồi đối đầu với tai nạn, với tử thần. Mấy cái biển phân làn cùng các bác “cầm gậy” không thể giúp được gì, thế là giải pháp phân làn với bao tâm huyết và tốn kém coi như phá sản.

Không ở đâu trên thế giới có nhiều cảnh sát giao thông đứng ngoài đường như ở Việt Nam. Và cũng không ở đâu người tham gia giao thông lại coi thường luật và vô ý thức như ở nước ta.

Vấn đề giao thông đang nóng bỏng hơn bao giờ hết. Nhưng chúng ta hầu như chỉ thấy tiếng nói của Bộ GTVT, các thành viên chuyên trách của Quốc hội, các thành viên Chính phủ. Đây, trước tiên là vấn đề của địa phương, mà cụ thể là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.

Như vậy, chịu trách nhiệm trước tiên là địa phương. Địa phương phải đưa ra các giải pháp cho vấn đề của mình. Có nhiều giải pháp địa phương có thể làm, có những giải pháp phải xin ý kiến cao hơn. Làm như hiện nay, chúng ta không thấy vai trò của địa phương đâu cả. Họ đang ở đâu trong vấn đề này???

Giải pháp trước mắt

Rõ ràng, mọi nỗ lực trước mắt không thể giải quyết triệt để được tình trạng hiện nay, có chăng chỉ cải thiện một phần nào mà thôi. Tôi xin đưa ra một giải pháp để cùng tham khảo:

a) Nghiên cứu chuyển phần lớn các tuyến đường nội đô thành đường một chiều, trừ các đường lớn đã có giải phân cách. Phương án này làm giảm các xung đột giao thông tạo điều kiện tăng tốc độ lưu chuyển các các phương tiện vì:

– Giảm xung đột ở các điểm giao cắt.

– Tránh tuyệt đối xung đột của các phương tiện do ngược chiều nhau.

– Chấm dứt hiện tượng quay đầu giữa đường xe tùy tiện như hiện nay.

Hơn nữa, giải pháp này một phần giảm được việc lạm dụng xe máy: Đối với khoảng cách ngắn phải đi ngược chiều, người tham gia giao thông sẽ chọn cách đi bộ, thay bằng đi xe máy phải đi vòng xa. Dần dần, tạo thói quen đi bộ văn minh cho người dân.

Nếu nghiên cứu và bố trí các tuyến đường một cách hợp lý sẽ cải thiện được tình trạng tắc nghẽn giao thông vì tạo điều kiện cho dòng phương tiện chạy liên tục.

b) Áp dụng chế tài xử phạt thật nghiêm đối với những trường hợp cố tình vi phạm luật giao thông. Việc này đáng lẽ phải làm từ lâu nên không thể không thực hiện, để buộc người tham gia giao thông phải tuân thủ luật và có ý thức.

Tôi nghĩ đây là giải pháp khả thi nhất trong điều kiện hiện nay.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s