‘ASEAN không mất đoàn kết trong vấn đề biển Ðông’

Hà Tường Cát/Người Việt (tổng hợp)

Ðó là lời giải thích của ngoại trưởng Indonesia, ông Marty Natalegawa, tại Hà Nội ngày 18 Tháng Bảy.

Ngoại Trưởng Indonesia Marty Natalegawa (thứ hai bên phải) thảo luận với Ngoại Trưởng Việt Nam Phạm Bình Minh (thứ ba bên trái) tại Hà Nội hôm 18 Tháng Bảy. (Hình: STR/AFP/Getty Images)

Tuy nhiên, ông cho rằng có nhu cầu thiết yếu ngay lúc này là ASEAN cần phải nhanh chóng tái hợp nhất và đó là sứ mạng của ông trong chuyến đi ngoại giao qua một số nước Ðông Nam Á để vận động giữ gìn sự đoàn kết, đề cao vai trò trung tâm của ASEAN trong các vấn đề chung của khu vực.

Về sự kiện hội nghị ASEAN vừa họp tại Phnom Penh, Cambodia, đã không ra được một tuyên cáo chung – lần đầu tiên qua lịch sử 45 năm của tổ chức này các nước thành viên đã không đi đến đồng thuận – ngoại trưởng Indonesia nói: “Chẳng may tuần trước chúng ta đã gặp một số khó khăn, nhưng tôi tin tưởng rằng chuyện xảy ra ở Phnom Penh là một ngoại lệ duy nhất.”

Ông nói thêm: “Hãy xem là như thế, hãy coi đó là trường hợp ngoại lệ, nhưng sự chia rẽ ấy thể hiện ASEAN đang ở một điểm tới hạn.”

Indonesia là nước lớn nhất trong khối ASEAN và được coi là đứng trung lập vì không có những đòi hỏi về lãnh thổ hay lãnh hải trên biển Ðông. Do đó, quốc gia này có tư thế đóng vai trò trung gian trong việc hoạch định ra bản quy tắc ứng xử chung (COC) để tránh khỏi những tình huống có thể dẫn đến bên miệng hố chiến tranh.

Ngoại Trưởng Natalegawa cho biết ông đã đến Manila, rồi Hà Nội, nhận được sự ủng hộ hoàn toàn của Philippines và Việt Nam trong việc thúc đẩy COC. Tại Manila, ông nói với các phóng viên rằng: “Mục tiêu cuối cùng là đạt tới một lập trường chung của ASEAN về biển Ðông.” Ông hy vọng sẽ đưa ra được một tuyên bố về sự thống nhất ý kiến sau khi kết thúc chuyến ngoại giao con thoi vào cuối tuần này. Rời Việt Nam tối Thứ Tư, ngoại trưởng Indonesia sẽ đến Bangkok, Thái Lan, và điểm cuối cùng trong chuyến đi là cuộc họp với người đối tác Cambodia của ông ở Phnom Penh – Phó Thủ Tướng kiêm Bộ Trưởng Ngoại Giao Hor Namhong, để cố gắng thuyết phục “khôi phục sự đoàn kết trong ASEAN và thống nhất quan điểm về biển Ðông.”

Cambodia là trở lực chính trong việc không đạt tới một tuyên bố chung của hội nghị Phnom Penh vì tán đồng quan điểm của Trung Quốc giải quyết tranh chấp bằng những thương lượng song phương – giữa hai nước – chứ không phải chung với toàn khối hay quốc tế hóa vấn đề. ASEAN muốn chính thức hóa chủ trương đối với sự giải quyết các tranh chấp trên biển Ðông bằng cách chuyển cho Trung Quốc bản quy tắc ứng xử chung mà trước đó các nước ASEAN đã thỏa thuận. Tiến trình này nếu thực hiện được sẽ đặt Trung Quốc vào một tình thế khó xử, ngược lại ý đồ bành trướng của họ ở khu vực thể hiện qua những hành động khiêu khích đang diễn ra trên biển Ðông. Hơn nữa, hội nghị Phnom Penh của ASEAN là một diễn đàn mở rộng, với sự hiện diện của các nước đối tác có liên hệ đến khu vực, bao gồm Úc, Canada, Trung Quốc, Liên Âu, Ấn Ðộ, Nhật, New Zealand, Nam Hàn, Nga và Hoa Kỳ. Vì vậy, Trung Quốc tìm cách né tránh bằng sự ngăn trở do Cambodia gây ra mà người ta đều hiểu rằng đã có sự vận động ngầm.

Lập trường của Cambodia chứng tỏ các nước Ðông Nam Á đã nhanh chóng bị phân hóa bởi ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc đối với khu vực. Cambodia và Lào, từ vị trí là một nước thân cận, nếu chưa phải là có nhiều lệ thuộc Việt Nam trong những thập kỷ trước đây, nay trở thành đồng minh và nhận được nhiều viện trợ của Trung Quốc. Từ hơn 10 năm qua, Trung Quốc âm thầm mở rộng ảnh hưởng của họ ở khu vực Ðông Nam Á bằng những quan hệ riêng với từng nước khác nhau. Ðầu tư của Trung Quốc vào Cambodia từ 1994 đến 2011 tổng cộng $8.8 tỉ, chưa kể các viện trợ phát triển cơ sở hạ tầng và xã hội khác. Mặc dầu theo tin từ Việt Nam, Chủ Tịch Quốc Hội Cambodia Heng Samrin sẽ cầm đầu một phái đoàn đến thăm Việt Nam năm ngày, bắt đầu từ ngày 20 Tháng Bảy, nhưng rõ ràng đó chỉ là những quan hệ mang tính cách tượng trưng, trong thực tế ảnh hưởng của Việt Nam đối với chính quyền Hun Sen không còn bao nhiêu nữa.

Tại hội nghị Phnom Penh, Cambodia trong vai trò là nước chủ tịch luân phiên ASEAN đã có đủ ảnh hưởng để ngăn cản Philippines và Việt Nam đưa ra vấn đề Trung Quốc vi phạm lãnh hải của mình, và chưa đồng thuận về bản quy tắc ứng xử chung mà hai quốc gia Ðông Nam Á này mạnh mẽ thúc đẩy. Thật ra, Cambodia không có tranh chấp trên biển Ðông, nhưng quy tắc ứng xử chung, công ước quốc tế về luật biển, chủ trương tránh sử dụng vũ lực, đều liên quan trực tiếp và có lợi ích cho nước này trong những tranh chấp có thể có về tài nguyên với Việt Nam và Thái Lan.

Báo New York Times cho biết ngoại trưởng Cambodia đã giận giữ ôm tập hồ sơ rời phòng họp tại Phnom Penh khi Philippines và Việt Nam cứ đòi đưa vấn đề Biển Đông vào thông cáo chung. Hãng thông tấn Reuters trích lời giới chức ngoại giao cho biết khi ngoại trưởng Philippines đang phát biểu và đề cập tranh chấp Biển Đông, microphone tự nhiên bị tắt. Trong khi đó, ngoại trưởng Indonesia phải gọi ngoại trưởng Singapore, đang trên đường ra phi trường, quay trở lại giúp ông sửa đổi một số ngôn từ trong thông cáo chung, nhưng cuối cùng vẫn thất bại. Reuters còn cho biết ngoại trưởng Indonesia đưa ra 18 bản thảo thông cáo chung khác nhau, nhưng Cambodia vẫn không đồng ý.

Ngoại trưởng Indonesia trong sứ mạng ngoại giao đã không trực tiếp nêu lên những chi tiết liên quan đến đường lối của Cambodia, tuy nhiên, ông vẫn khẳng định với các phóng viên tại Hà Nội: “Bước sắp tới của chúng ta phải là sự tiếp tục mạnh mẽ hơn trên con đường đạt tới một quy tắc ứng xử chung trên biển Ðông,” và nói thêm đó là nhu cầu “chấp thuận quy tắc này ngay bây giờ, chứ không phải ba năm nữa”.

Ông giải thích phương cách ngoại giao con thoi cũng như ngoại giao qua điện thoại là “để chúng ta có phản ứng kịp thời hơn với những diễn biến trên biển Ðông, thay vì chờ đợi đến những cuộc gặp chính thức”. Theo lời Ngoại Trưởng Natalegawa, “cá nhân mỗi thành viên ASEAN không bày tỏ một quan điểm riêng mang tính dân tộc về các tranh chấp, về ai đúng ai sai, nhưng phải có quan điểm chung về việc ủng hộ các nguyên tắc và cơ chế quốc tế. Sự đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN có liên hệ chặt chẽ với nhau, không đoàn kết thì không thể duy trì được vai trò trung tâm của ASEAN.”

Indonesia, quốc gia có 240 triệu dân, chưa phải là một nước phát triển như Ấn Ðộ, cho nên, trong sự đối đầu với Trung Quốc, Việt Nam không thể mong đợi được những khả năng như đã tìm cách gia tăng quan hệ với Ấn Ðộ. Tuy nhiên, Indonesia không có tranh chấp trực tiếp với Trung Quốc, nhưng lại rất lo ngại sự bành trướng của Trung Quốc trong vùng biển Ðông, vì vậy, Indonesia là quốc gia mạnh mẽ cổ vũ vai trò trung tâm của khối ASEAN trong sự ổn định và việc giải quyết các vấn đề khu vực.

Hành động ngoại giao nhanh chóng thể hiện bằng chuyến công du bốn nước Ðông Nam Á của Ngoại Trưởng Marty Natalegawa thể hiện mối quan tâm ấy. Kết quả và phản ứng của các bên đối với việc can thiệp tích cực của Indonesia như thế nào, sẽ còn phải chờ đợi. Tuy vậy, hội nghị Phnom Penh mà người ta kỳ vọng có thể đem đến một bước tiến gì mới mẻ trước tình hình nóng bỏng ở biển Ðông, mặc dù đã phần nào bị vô hiệu do sự kết hợp giữa Cambodia với Trung Quốc, sẽ không hoàn toàn nguội lạnh hẳn.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s