HỒI KẾT CHO CHẾ ĐỘ CHUYÊN CHẾ DẺO DAI của ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC ? (Cheng Li – The China Quarterly) [1/5]

Hồi kết cho chế độ chuyên chế dẻo dai của Đảng Cộng Sản Trung Quốc ?  Một đánh giá ba phần về sự thay đổi quyền lực ở Trung Quốc  [1/5]

The End of the CCP’s Resilient Authoritarianism?  A tripartite Assessment of Shifting Power in China

(The China Quarterly, 211, September 2012, pp 595- 623).

Cheng Li  (Lý Thành)

 

 

Bản thảo bài đang biên tập. Bản cuối cùng sẽ được đăng trên Thời Đại Mới  tháng 11-2012

Bản dịch của Phạm Gia Minh

9-11-2012

http://viet-studies.info/kinhte/201226_LyThanh.pdf

 

Tóm tt

 

Bài tiểu luận này thách thức quan điểm đang thịnh hành về cái đuợc xem là “chế độ chuyên quyền bền bỉ, dẻo dai”của Đảng Cộng Sản Trung Quốc. Quan điểm này khẳng định rằng hệ thống chính trị độc đảng của Trung Quốc có khả năng củng cố năng lực đất nước nhằm quản trị có hiệu quả xã hội thông qua những thích ứng về định chế và điều chỉnh chính sách. Những phân tích cuộc khủng hoảng gần đây vẫn còn tiếp tục được tiết lộ ra về Bạc Hy Lai cho thấy các vết nhơ trong hệ thống chính trị Trung Quốc, đó là tình trạng dung túng người thân và phe cánh cùng những mối liên kết kiểu bảo trợ – đỡ đầu trong quá trình lựa chọn các nhà lãnh đạo; tham nhũng tràn lan, sự lũng đoạn quyền lực chính trị bởi một nhóm quan chức cấp cao ở các công ty thuộc sở hữu nhà nước ngày càng gia tăng, sự coi thường pháp luật của giới chóp bu và thất bại tiềm tàng trong các thỏa thuận mặc cả giữa các phe phái cạnh tranh lẫn nhau trong hàng ngũ lãnh đạo đảng. Bài tiểu luận cho thấy rằng “chế độ chuyên quyền bền bỉ, dẻo dai “của đảng cộng sản Trung Quốc thực ra chỉ là một hệ thống trì trệ xét cả trên lý luận và thực tiễn bởi lẽ, hệ thống này chống đối lại những thay đổi mang tính dân chủ rất cần thiết ở quốc gia này.

Luận điểm về chế độ độc đoán chuyên quyền có tính bền bỉ và dẻo dai có nguồn gốc từ quan niệm cho rằng Trung Quốc là một thể thống nhất vững chắc đang đặt ra những vấn đề liên quan tới sự thất bại của nó trong việc đánh giá các xu hướng thay đổi dường như có tính nghịch lý ở quốc gia này. Trong tiểu luận, những nghịch lý đó được khắc họa bởi ba quá trình phát triển đồng thời, cụ thể là: (1) Lãnh đạo yếu nhưng phe phái mạnh, (2) Chính phủ yếu nhưng nhóm lợi ích mạnh và, (3) Đảng yếu nhưng đất nước mạnh.

Không nên nhầm lẫn giữa tính bền bỉ và dẻo dai của đất nước Trung Quốc (nếu căn cứ vào vị thế của giới trung lưu đang hình thành, sự khôn ngoan, sắc bén của các nhóm lợi ích mới và tính năng động của toàn xã hội) với năng lực và tính chính danh của đảng cộng sản Trung Quốc để điều hành đất nước. Bài tiểu luận này đưa ra kết luận cho rằng nếu như đảng cộng sản vẫn muốn lấy lại lòng tin của quần chúng và tránh một cuộc cách mạng hướng từ dưới lên thì đảng này phải tránh quan điểm về một “chế độ chuyên quyền bền bỉ, dẻo dai”, đồng thời đi theo đường lối chuyển đổi dân chủ một cách có hệ thống với những bước đi dũng cảm về phía bầu cử dân chủ trong nội bộ đảng, thiết lập sự độc lập của tòa án và dần dần mở cửa cho truyền thông chủ đạo

* *

Nếu có một sai lầm mà cộng đồng quốc tế thường gặp khi phân tích tình hình Trung Quốc ngày nay thì đó chính là cái cách mô tả quốc gia đông dân và đang thay đổi nhanh nhất hành tinh này bằng những hình ảnh của một thực thể đồng nhất. Khi đánh giá hiện trạng và quỹ đạo tương lai của nền chính trị Trung Quốc, nhiều nhà bình luận đã không thấy sự khác biệt giữa giới tinh hoa lãnh đạo Trung Quốc với xã hội Trung Quốc.2

Căn cứ vào thực tế là Trung Quốc đang trở nên càng ngày càng đa nguyên với sự góp mặt của nhiều thành phần chính trị – xã hội mới và quá trình ra quyết định cũng ngày càng trở nên phức tạp, thì rõ ràng rằng những sự khái quát hóa cẩu thả ngày hôm nay sẽ gây ra nhiều vấn đề rắc rối hơn bao giờ hết.

Trong một thập kỷ qua các nhà phân tích về Trung Quốc có xu hướng khắc họa hệ thống chính trị chuyên quyền Trung Quốc như một thực thể “bền bỉ, dẻo dai”và “mạnh”.3 Theo lập luận của họ thì Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) dường như đã tìm ra con đường bền vững để duy trì sự lãnh đạo của mình trong giai đoạn kinh tế phát triển phi mã. Dưới góc nhìn của các nhà quan sát ngoại quốc ấy, sức mạnh quốc gia ngày một tăng, sự đa dạng về xã hội ngày một phong phú cùng thực tiễn giám sát và đối trọng trong nội bộ đảng đã bắt đầu hình thành chính là những yếu tố giúp củng cố chứ không hề làm suy giảm sự lãnh đạo của đảng cộng sản Trung Quốc.4

Nói chung trong một bối cảnh như vậy thì người ta có xu hướng không đánh giá hết điểm yếu của chế độ độc đảng chuyên quyền khi mà những lực lượng kinh tế – xã hội trong nước đặt ra trước đảng cộng sản Trung Quốc những thách thức nghiêm trọng. Cùng lúc ấy, các phe phái cạnh tranh nhau trong ban lãnh đạo của đảng có thể thất bại trong việc dàn xếp với nhau những thỏa thuận cần thiết để bảo đảm sự thống nhất của đảng.

Một vài vết nhơ quan trọng của hệ thống chính trị Trung Quốc đã bị lộ diện qua cuộc khủng hoảng chính trị xảy ra vào mùa Xuân năm 2012 liên quan đến Bạc Hy Lai, một trong những ngôi sao đang lên của đảng và là người đứng đầu một thành phố thuộc hàng lớn nhất Trung Quốc là Trùng Khánh. Ví dụ như mức độ tham nhũng dựa trên quyền lực là chưa hề có tiền lệ xét về quy mô và phạm vi trong lịch sử Trung Quốc thời nay. Điều mỉa mai là họ Bạc lại là nhà lãnh đạo nổi bật về lập trường chống tham nhũng mạnh mẽ với chiến dịch “đập tan xã hội đen”(đả hắc), thế nhưng giờ đây đa số lại coi ông ta như thủ lĩnh của xã hội đen. Kết cục là lòng tin của quần chúng vào lãnh đạo của đảng cộng sản Trung Quốc có lẽ đã rớt xuống điểm thấp nhất của thời kỳ sau Mao. Đảng đã mất đi nền tảng đạo đức vốn cao đẹp và nếu những lý lẽ đưa ra mà đúng sự thật thì dường như hoàn toàn không có những ràng buộc đạo đức nào trong cách xử sự của Cốc Khai Lai (vợ Bạc Hy Lai) và cựu Giám đốc công an Trùng Khánh Vương Lập Quân và cả chính họ Bạc bị luận tội là đã tham dự vào giết người, ám sát, tra tấn và những lạm dụng quyền lực khác.5

Bất chấp những nỗ lực từ phía lãnh đạo đảng cộng sản Trung Quốc cố đánh dấu sự cố này như một “hiện tượng riêng lẻ và hi hữu”, nhiều nhà trí thức của công chúng đã công khai cho rằng tham nhũng dựa vào quyền lực đang tràn lan, đặc biệt là lại có sự tham gia của gia đình các lãnh tụ đảng cấp cao chứng tỏ rằng đây là một hình thái suy đồi của thứ chủ nghĩa tư bản thân hữu (“quyền quý tư bản chủ nghĩa”) và điều này giống như một thứ luật lệ hơn là ngoại lệ trong hệ thống chính trị Trung Quốc.6 Chuyện rắc rối của họ Bạc tất nhiên không chỉ phản ánh tính ích kỷ khét tiếng của ông ta,7 vụ việc xìcăngđan này rõ ràng là một cuộc khủng hoảng chính trị nghiêm trọng nhất kể từ năm 1989 khi xảy ra sự kiện trên quảng trường Thiên An Môn và đặt ra những thách thức lớn đối với tính chính danh của lãnh đạo ĐCSTQ nói chung.

Đối với cộng đồng nghiên cứu về Trung Quốc ở nước ngoài thì điều quan trọng nhất phải là tìm hiểu sâu hơn các cuộc tranh luận hời hợt của những màn kịch chính trị theo kiểu Hollywood, bởi lẽ trên thực tế, chúng che lấp những thay đổi quyền lực quy mô lớn hơn đang diễn ra dưới những sự kiện mà bên ngoài chẳng có vẻ liên quan đến nhau. Hoàn toàn tương phản với cuộc khủng hoảng Thiên An Môn năm 1989, kinh tế và xã hội Trung Quốc ít ra là cho đến nay vẫn không bị chia rẽ bởi cuộc khủng hoảng Bạc Hy Lai, điều đó cho thấy một kịch bản là quốc gia này vẫn có thể không bị suy suyển, bất chấp hàng loạt những cuộc đấu đá quyền lực ở Trung Nam Hải. Thế nhưng một số nhà phân tích về Trung Quốc của Mỹ đã nhầm lẫn về sự bền bỉ, dẻo dai của Trung Quốc như là bằng chứng cho thấy năng lực điều hành đất nước và tính chính danh của ĐCSTQ. Những cuộc tranh luận gần đây về chủ đề “vì sao Trung Quốc sẽ không sụp đổ”đã cực kỳ sai lầm, bởi lẽ người ta có thể lập luận có lý rằng vấn đề ngày hôm nay chính là liệu đảng cộng sản sẽ sống sót được hay không chứ không phải là đất nước này có qua được hay không.8

Tương lai nền chính trị của Trung Quốc, đặc biệt là sự sống còn của hệ thống độc đảng còn là một vấn đề gây tranh cãi và phải là đề tài cho những cuộc thảo luận chính trị tỉ mỉ và trí tuệ.

Quan điểm về chế độ chuyên quyền bền bỉ và dẻo dai cùng khuôn khổ lý luận đang chiếm ưu thế hiện nay mà các học giả Phương Tây vẫn áp dụng để nghiên cứu hệ thống chính trị Trung Quốc trong một thập kỷ gần đây cần phải được đánh giá lại dưới ánh sáng của sự kiện chính trị bất bình thường mới diễn ra. Việc đánh giá có cân nhắc kỹ càng trên cơ sở dữ kiện thực tiễn đầy đủ, chính xác về cuộc khủng hoảng chính trị mới bộc lộ ra, hiện nay đặc biệt có ý nghĩa, không chỉ bởi vì Trung Quốc đang ở ngã tư đường của sự phát triển trong nước mà còn bởi giờ đây Trung Quốc có ảnh hưởng tới kinh tế thế giới và an ninh khu vực mạnh hơn bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử hiện đại. Sự hiểu sai bối cảnh kinh tế- xã hội Trung Quốc sẽ kéo theo nguy cơ áp dụng những quyết sách của chính phủ (của các nước khác –ND) kém hiệu quả về vấn đề Trung Quốc.

Bài báo này trước tiên trình bày một cách tổng quan có phê phán các luận điểm ủng hộ quan niệm chuyên quyền bền bỉ, dẻo dai và dẫn giải vì sao chúng không phù hợp để hiểu rõ nền chính trị Trung Quốc hiện nay. Sau đó sẽ nhận dạng ba xu hướng thay đổi ở nước Cộng hòa nhân dân Trung Quốc. Nhằm mục đích làm sáng tỏ vấn đề, ba xu hướng phát triển đó sẽ được nêu tóm tắt trong ba cụm từ: 1). Lãnh đạo yếu, các phe phái mạnh; 2). Chính phủ yếu, các nhóm lợi ích mạnh; và 3). Đảng yếu, đất nước mạnh.9 Sự thay đổi quyền lực của các khu vực bầu cử khác nhau ở Trung Quốc phản ánh những thay đổi đa chiều và năng động đang diễn ra tại đây.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s