HỒI KẾT CHO CHẾ ĐỘ CHUYÊN CHẾ DẺO DAI của ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC ? (Cheng Li – The China Quarterly) [2/5]

The End of the CCP’s Resilient Authoritarianism?  A tripartite Assessment of Shifting Power in China

(The China Quarterly, 211, September 2012, pp 595- 623).

Cheng Li  (Lý Thành)

 

 

Bản thảo bài đang biên tập. Bản cuối cùng sẽ được đăng trên Thời Đại Mới  tháng 11-2012

Bản dịch của Phạm Gia Minh

9-11-2012

http://viet-studies.info/kinhte/201226_LyThanh.pdf

 

Schuyên quyn bn b, do dai: Phê phán tng quan

Giới học giả Tây phương nghiên cứu về chế độ chuyên quyền có tính bền bỉ, dẻo dai của nhà nước Trung Quốc ra đời vào giữa những năm 1990 và trở thành quan điểm chủ đạo trong suốt thập kỷ gần đây. Khi mà ĐCSTQ vượt qua những bất ổn chính trị của vụ đàn áp trên quảng trường Thiên An Môn năm 1989, một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng về tính chính danh đã xảy ra khiến nhiều nhà phân tích về Trung Quốc bắt đầu đánh giá sức chịu đựng và khả năng thích ứng mà các nhà lãnh đạo Trung Quốc vận dụng để đối phó với những thách thức cả ở trong nước và ngoài nước. Sự kế vị chính trị từ Giang Trạch Dân –thế hệ lãnh đạo thứ 3 sang Hồ Cẩm Đào – thế hệ thứ 4 đã diễn ra tại Đại hội đảng cộng sản Trung Quốc năm 2002 được coi là đáng chú ý, bởi lẽ lần đầu tiên trong lịch sử nước Cộng hòa nhân dân Trung Quốc ban lãnh đạo của đảng cộng sản đã chuyển giao quyền lực một cách hòa bình, có trật tự và được thể chế hóa. Một điều đã trở nên rất quen thuộc đối với các nhà phân tích Trung Quốc ở nước ngoài đó là nhìn nhận đảng cộng sản Trung Quốc là một thực thể mềm dẻo linh hoạt, có đầy đủ khả năng thích ứng nhanh với những môi trường thay đổi; trở nên chuyên nghiệp và thành thạo hơn cùng thời gian. ‘Kết quả”, như một số học giả đã nhận định đó là đã hình thành một hệ thống quyền lực được đặc trưng bởi “chế độ chuyên quyền bền bỉ và dẻo dai”.10

Theo định nghĩa, chế độ chuyên quyền bền bỉ và dẻo dai trong điều kiện hệ thống chính trị độc đảng là chế độ phải có khả năng “gia tăng năng lực của quốc gia để quản trị và điều hành một cách có hiệu quả”thông qua những thích ứng mang tính định chế và những điều chỉnh chính sách.11 Theo một số nhà phân tích, hệ thống chuyên quyền bền bỉ, dẻo dai có thể chống lại hoặc ngăn chặn những đòi hỏi dân chủ. Bởi vậy không có gì là ngạc nhiên khi những đại diện bảo thủ trong đảng tìm cách củng cố niềm tin cho rằng “dân chủ là thứ không phù hợp đối với Trung Quốc”, và đó mới chính là chế độ chuyên quyền bền bỉ và dẻo dai.12 Có thể lấy một ví dụ làm bằng chứng, đó là một tuyên bố gần đây về “năm không đối với Trung Quốc”của Chủ tịch Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc Ngô Bang Quốc.13

Luận điểm về chế độ chuyên quyền bền bỉ, dẻo dai có vẻ như bị bế tắc nếu tìm hiểu sự thay đổi và tính liên tục trong khuôn khổ những chính sách vĩ mô mà mỗi thế hệ các nhà lãnh đạo đảng cộng sản Trung Quốc theo đuổi trong hơn hai thập kỷ qua. Trong cuốn sách nổi tiếng “Chuyến đi xuống phương Nam”năm 1992, Đặng Tiểu Bình đã kêu gọi cần cải cách theo xu hướng thị trường nhiều hơn nữa và thực hiện tư nhân hóa nền kinh tế trong khi vẫn tiếp tục đàn áp bất đồng chính kiến. Giang Trạch Dân đã mở rộng cơ sở quyền lực của đảng cộng sản Trung Quốc bằng cách kết nạp các nhà kinh doanh và những đại biểu của các thành phần kinh tế- xã hội mới (được gọi là “thuyết ba đại diện”), trong khi đó vẫn tung ra những chiến dịch đàn áp Pháp Luân Công – Falun Gong, một nhóm những người theo đức tin mới ra đời. Lời kêu gọi mang tính dân túy “xã hội hài hòa”của Hồ Cẩm Đào nhằm giảm bớt những khác biệt về kinh tế và căng thẳng xã hội trong khi đó lại tăng cường kiểm duyệt truyền thông và sự giám sát xã hội của cảnh sát, đặc biệt tại các vùng có những sắc tộc thiểu số sinh sống. Trong tất cả những giai đoạn phát triển kinh tế- xã hội đó, các lãnh tụ tối cao của đảng cộng sản Trung Quốc đã thúc đẩy một số lĩnh vực một cách có tính toán cả về ý thức hệ và chính trị đồng thời gây áp lực chính trị ở các lĩnh vực khác.

Một số phương thức thích ứng của ĐCSTQ lại chính là bài học được rút ra từ những kinh nghiệm của các chế độ độc tài và chuyên quyền khác. Như David Shambaugh đã quan sát, một số chính sách và quy trình mới của ĐCSTQ đã được phát triển trên cơ sở học tập có hệ thống các quốc gia hậu cộng sản và không cộng sản. ĐCSTQ đi tiên phong trong nỗ lực “cải cách và xây dựng lại chính mình theo xu hướng thể chế hóa –và bằng cách đó để duy trì tính chính danh và quyền lực”.14 Theo Alice Miller, “phong cách lãnh đạo của Hồ Cẩm Đào với tư cách là người đứng đầu các nhà lãnh đạo khác cho thấy họ đã biết cách tránh sự độc tài chuyên quyền cũng như tình trạng trì trệ (chẳng hạn như do luôn chọn người cao tuổi nhất làm lãnh đạo –ND) mà Liên Xô đã gánh chịu vào đầu những năm 1980, bởi vì Liên Xô đã thất bại khi phải giải quyết cùng một vấn đề này”.15

 

Hthng chuyên quyn Trung Quc có bn bvà do dai không? Góc nhìn tbên trong ca nhng ngưi có tư tưng cp tiến Cng hòa Nhân dân Trung Hoa

 

Giả định là chế độ chuyên quyền bền bỉ, dẻo dai của ĐCSTQ cho phép lãnh đạo đảng vượt qua những cơn bão chính trị trong một số năm và thập kỷ sắp tới. Tuy nhiên, như thế là đã đi quá xa với luận điểm này. Richard McGregor, nguyên trưởng văn phòng của báo Financial Times và đồng thời là tác giả cuốn sách hay được trích dẫn nhan đề: “Đảng”đã cho rằng quan điểm cho rằng “đảng không thể cầm quyền mãi”là một trong “năm chuyện hoang đường về ĐCSTQ”.16 Theo MacGregor thì “tất nhiên, ĐCSTQ có thể làm được như vậy, hoặc ít ra thì cũng làm được như thế trong tương lai trước mắt”.17

Điều oái oăm là các chỉ thị chính thức của ĐCSTQ thường ít lạc quan hơn về năng lực quản trị, điều hành và tính bền bỉ, dẻo dai nhưng phi dân chủ của họ. Tháng 9 /2009, Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương ĐCSTQ khóa 17 đã kêu gọi thúc đẩy dân chủ trong đảng và tăng cường đợt vận động chống tham nhũng trong lãnh đạo đảng. Theo những chỉ thị đã được thông qua tại hội nghị thì có rất nhiều vấn đề nội bộ của ĐCS đã trở nên trầm trọng hơn trước tác động của những diễn biến tình hình trong nước và quốc tế mới đây khiến “làm suy yếu nghiêm trọng sức sáng tạo, sự đoàn kết nhất trí và hiệu năng xử lý những vấn đề phát sinh đó.18

Bởi vậy sự lãnh đạo sâu sát của đảng “chưa bao giờ lại khó khăn, gian khổ và cấp bách như hiện nay”.19 Chỉ thị đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của dân chủ trong đảng, mô tả điều này như máu trong cơ thể của đảng”(Đảng đích sinh mệnh).20

Gần đây hơn, tờ Nhân dân nhật báo cơ quan tuyên truyền chính thức của ĐCSTQ đã có một bài xã luận nhân dịp 91 năm ngày thành lập ĐCSTQ kêu gọi tăng cường hơn nữa nỗ lực vượt qua bốn nguy cơ đang đối mặt ĐCSTQ đó là “tư tưởng lung lạc, thiếu năng lực, xa rời quần chúng và tham nhũng lan tràn”.21

Cũng cần nói rõ rằng đối với các nhà lãnh đạo có tư tưởng cấp tiến trong ĐCSTQ như Ôn Gia Bảo, Lý Nguyên Triều, Uông Dương và các cố vấn của họ thì dân chủ trong đảng chỉ là phương tiện, không phải là mục tiêu tối hậu để hiện thực hóa khát vọng dân chủ hóa đất nước Trung Quốc.Trong nhiều dịp, các vị lãnh đạo Ôn, Lý và Uông đã lập luận dứt khoát rằng dân chủ phản ánh những giá trị toàn cầu và cần được chia sẻ cùng với khát vọng của nhân dân Trung Quốc. Trả lời phỏng vấn truyền thông Trung Quốc, Du Khả Bình –một nhà lý luận xuất sắc của ĐCSTQ đã phát biểu: “sẽ là nguy hiểm chết người nếu cho rằng Trung Quốc chỉ cần dân chủ trong đảng, thay vì mt nn dân chthc shơn cho nhân dân (nhân dân dân chủ) hay một nền dân chủ xã hội (xã hội dân chủ), và cả hai hình thức dân chủ này đều bao hàm bầu cử dân chủ đại chúng và thực hiện từ cơ sở.22

Đối với Du Khả Bình, dân chủ trong nội bộ đảng và dân chủ đối với nhân dân là những khái niệm bổ trợ nhau. Dân chủ trong nội bộ đảng được thực hiện từ trên xuống dưới và từ trong ra ngoài, còn dân chủ nhân dân được thực hiện từ dưới lên trên. Một cách lý tưởng nhất là hai hình thức dân chủ đó phải gặp nhau ở giữa. Về mặt ý nghĩa chiến lược, Du Khả Bình và những đồng nghiệp cùng chí hướng với ông cho rằng dân chủ trong đảng có một vị trí hết sức quan trọng vì chính điều này sẽ mở đường cho nền dân chủ Trung Quốc theo một nghĩa rộng lớn hơn. Du Khả Bình tin tưởng rằng nỗ lực tìm tòi dân chủ cho Trung Quốc chắc chắn sẽ đưa đến một “cú bức phá về chất”theo một kiểu nào đó.23

Tương tự như vậy, Vương Trưng Giang, một giáo sư kiêm chủ nhiệm bộ môn xây dựng đảng thuộc Trường Đảng Trung Ương gần đây đã lập luận rằng thúc đẩy dân chủ trong nội bộ đảng không được hy sinh dân chủ của toàn xã hội. Giáo sư này cũng dẫn chứng những cuộc khủng hoảng gần đây, ví dụ như căng thẳng sắc tộc ở Tây Tạng và Tân Cương cũng như bạo loạn xã hội khắp nơi để nêu bật sự cần thiết phát triển dân chủ ở Trung Quốc. Theo Vương Trường Giang thì “dân chủ cho xã hội là thứ không thể chờ đợi mà có được”.24 Những quan điểm vừa nêu của các học giả cấp tiến làm việc tại cơ quan của ĐCSTQ rõ ràng khác xa với nhận định chung của Richard McGregor cho rằng nhân dân và các lãnh đạo Trung Quốc không quan tâm đến dân chủ. McGregor gần đây tuyên bố rằng: “Ý tưởng cho rằng Trung Quốc một ngày nào đó sẽ trở nên dân chủ hoàn toàn chỉ là một khái niệm phương Tây, ra đời từ những lý thuyết của chúng ta về các hệ thống chính trị tiến hóa như thế nào. Cho tới nay có đủ bằng chứng để kết luận rằng chúng đã sai.”25 Quan điểm của McGregor không tương thích với kết quả thăm dò công luận được thực hiện mới đây ở Trung Quốc. Tờ Hoàn Cầu Thời báo (một chi nhánh của tờ Nhân Dân nhật báo) bằng tiếng Anh thông báo rằng trung tâm nghiên cứu của họ gần đây đã tiến hành một cuộc điều tra trên 1,010 người dân ở 7 thành phố của Trung Quốc và thấy rằng 63.6% ngưi đưc hi ý kiến không phn đi vic chp thun nn dân chkiu phương Tây Trung Quc.26

TTrung Quân một học giả xuất sắc nguyên là giám đốc Viện nghiên cứu Hoa kỳ thuộc Viện Hàn lâm khoa học xã hội Trung Quốc (CASS) có vẻ như không đồng ý với McGregor lẫn với các nhân vật có tư tưởng bảo thủ trong ban lãnh đạo ĐCSTQ. Trong một cuốn sách mới biên soạn gần đây, bà đã thẳng thừng thách thức các quan chức của ĐCSTQ, những người đã phát tán luận điểm sai lầm và tai hại khi cho rằng dân chủ là thứ không phù hợp với nhân dân Trung Quốc và những giá trị phổ quát toàn cầu chẳng là gì nếu không phải là âm mưu của phương Tây chống phá Trung Quốc.27 Bà đã dùng thuật ngữ “ngu đần”(mông muội chú nghị) để mô tả nỗ lực của những kẻ chống đối thay đổi dân chủ ở Trung Quốc khiến quần chúng bị lạc lối. Bà đặc biệt cảnh báo mối nguy hại của chủ nghĩa dân tộc –một xu hướng chấp nhận những bất công xã hội nhưng lại nhân danh vì quyền lợi quốc gia.28 Từ Trung Quân quan sát và thấy rằng, vào những thời khắc mang tính sống còn trong lịch sử phong trào kéo dài cả thế kỷ đấu tranh vì dân chủ và chủ nghĩa hợp hiến, những thế lực bảo thủ luôn vẽ ra cái gọi là “bản chất Trung Quốc”và chủ nghĩa yêu nước để chống lại ảnh hưởng của phương Tây và tiến trình chuyển đổi chính trị ở Trung Quốc.29

Cũng cần phải ghi nhận rằng Du Khả Bình, Vương Trường Giang, và Từ Trung Quân đều là những đảng viên ĐCSTQ. Không ai trong số họ thuộc diện bất đồng chính kiến hoặc ủng hộ quần chúng nổi dậy đòi thay đổi chính trị triệt để. Mặc dù cả ba người dường như có lo ngại về sự thiếu vắng một cuộc cải cách thể chế chính trị thực sự trong thời gian gần đây. Chính những nhà tư tưởng đó ở trong đảng vẫn vận động mạnh mẽ cho dân chủ, pháp trị và nhân quyền ở Trung Quốc và họ coi đó là những giá trị phổ quát, toàn cầu chứ không chỉ là những lý tưởng của phương Tây. Tất cả họ đâu có ngưỡng mộ chế độ chuyên quyền bền bỉ, dẻo dai.

Có thể lập luận rằng một hệ thống chính trị thực sự là bền bỉ và có sức sống dẻo dai thì nó phải luôn cởi mở chào đón những ý tưởng và thực tiễn mới, bởi lẽ một thứ thay đổi ắt sẽ kéo theo những thay đổi khác nữa.Nếu không đó sẽ chỉ còn là một hệ thống trì trệ. Một số học giả Tây phương cũng đã phủ nhận luận điểm về chế độ chuyên quyền bền bỉ và dẻo dai. Rich Baun chẳng hạn, đã khẳng định rằng dân chủ chính là hệ thống chính trị sẵn sàng nhất để đáp ứng những lực lượng xã hội mới nổi lên, do đó dân chủ cũng sẽ thắng lợi ở Trung Quốc cũng như nhiều nơi khác trên thế giới.30

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s